Plecak wyrzuciłam raz. Nie dlatego, że się rozdarł, tylko dlatego, że po zimie w piwnicy jego wnętrze zrobiło się lepkie i zaczęło się łuszczyć płatami, a z środka szedł kwaśny zapach, którego nie dało się niczym zabić.
Dopiero później dowiedziałam się, że to nie była kwestia brudu ani prania. To była chemia powłoki, o której nikt w poradnikach nie wspomina.
Poniżej masz konkretną instrukcję prania, osobno dla plecaka szkolnego, turystycznego i miejskiego. A dalej wyjaśnienie, co tak naprawdę zabija plecaki i dlaczego połowa popularnych porad robi więcej szkody niż pożytku.
Trzy porady, które lepiej zignorować
„Wrzuć na delikatny do pralki, nic się nie stanie.” Producenci plecaków szkolnych piszą wprost coś innego. Topgal na swoich metkach umieszcza symbol prania ręcznego i zaznacza, że plecaka nie należy prać w pralce nawet w trybie prania ręcznego. Dodaje przy tym rzecz, o której warto wiedzieć przed decyzją: uszkodzenie nadruku, zamków, odblasków albo konstrukcji powstałe w pralce nie podlega gwarancji. Osprey, największy producent plecaków turystycznych, również odsyła do wanny, a nie do bębna.
„Dodaj płyn do płukania, będzie ładnie pachniał.” Płyn do płukania działa tak, że pokrywa włókna cienką, woskowatą warstwą. Dokładnie to sprawia, że tkanina przestaje odpychać wodę i przestaje oddychać. Gorzej: ten osad blokuje też późniejszą impregnację, więc nawet jeśli spryskasz plecak preparatem wodoodpornym, nie ma się on do czego przyczepić.
„Soda i ocet załatwią każdy zapach.” Soda oczyszczona jest zasadą, ocet kwasem. Zmieszane neutralizują się nawzajem i zostaje ci słona woda z bąbelkami. Osobno mają sens, tylko do różnych zadań. I żadne z nich nie usuwa tego, co najczęściej śmierdzi w plecaku, czyli resztek organicznych z potu, które wsiąkły w piankę pod paskami. Do tego potrzebujesz enzymów.
Co warto mieć pod ręką
- odkurzacz z wąską ssawką szczelinową
- miska albo wanna i letnia woda
- delikatny płyn do prania bez wybielacza i bez enzymów wybielających, 1 do 2 łyżeczek
- albo preparat do tkanin technicznych, jeśli pierzesz plecak turystyczny
- miękka szczotka, na przykład stara szczoteczka do zębów, i gąbka
- worek do prania albo poszewka na poduszkę, jeśli decydujesz się na pralkę
- preparat enzymatyczny, jeśli walczysz z zapachem potu lub stęchlizny
- dwa duże ręczniki
- świeca parafinowa albo smar do zamków
Zanim plecak dotknie wody
Ten etap decyduje o tym, czy pranie pójdzie gładko, czy skończy się rozczarowaniem.
- Opróżnij wszystko, łącznie z kieszeniami, o których zapomniałaś. Sprawdź schowek na pokrowiec przeciwdeszczowy i kieszonkę w pasie biodrowym.
- Wyjmij stelaż, blaszki usztywniające i wszystkie sztywne wkłady. W plecakach szkolnych bywają plastikowe lub metalowe płytki trzymające kształt.
- Zdemontuj światełko na baterie, jeśli plecak je ma, i wyjmij piórnik. Piórniki są usztywniane tekturą, która w wodzie zamienia się w papkę.
- Odepnij to, co się odpina: pas biodrowy, szelki, klapę górną, klamry.
- Odkurz wnętrze wąską ssawką, potem odwróć plecak na lewą stronę i wytrzep.
- Plamy potraktuj punktowo. Nałóż odrobinę płynu bezpośrednio na plamę, wetrzyj palcem i zostaw na 10 minut.
Jak wyprać plecak ręcznie
To metoda domyślna. Dla plecaka turystycznego jedyna sensowna, dla szkolnego zalecana przez producentów, dla miejskiego po prostu bezpieczna.
- Napełnij wannę lub dużą miskę letnią wodą. Nie gorącą. Do 30 stopni, czyli tyle, żeby dłoń nie odczuwała ciepła.
- Rozpuść 1 do 2 łyżeczek delikatnego płynu. Więcej nie znaczy lepiej, bo cały problem polega później na wypłukaniu tego z powrotem.
- Zanurz plecak z otwartymi wszystkimi zamkami i zostaw na kwadrans.
- Szoruj miękką szczotką od środka i z zewnątrz. Najwięcej brudu siedzi na dnie, na szelkach i na panelu przylegającym do pleców.
- Osobno wyszoruj pas biodrowy i szelki. To one mają najwięcej kontaktu z potem.
- Spuść wodę i płucz, aż przestanie się pienić. Potem przepłucz jeszcze raz.
Ostatni punkt jest ważniejszy, niż wygląda. Resztki detergentu zostawiają na włóknach osad, który przyciąga wilgoć. Efekt jest taki, że tkanina, która wcześniej odpychała wodę, zaczyna ją wciągać. Plecak wcale nie stracił impregnacji, tylko został przykryty warstwą, która ją maskuje.
Wody nie wykręcaj. Wyciśnij ją, przyciskając plecak do dna wanny, a resztę zbierz ręcznikiem.
Pranie plecaka w pralce: kiedy naprawdę można
Można, ale tylko przy plecakach miejskich i prostych szkolnych, bez stelaża, bez pianek konstrukcyjnych i bez dużych nadruków, i tylko jeśli metka na to pozwala.
Jak to zrobić możliwie bezpiecznie:
- Zapnij wszystkie zamki i klamry, poluzuj paski.
- Odwróć plecak na lewą stronę, żeby zamki nie ocierały o bęben.
- Włóż go do worka do prania albo do poszewki na poduszkę zawiązanej na supeł.
- Program delikatny lub ręczny, temperatura 30 stopni.
- Wirowanie maksymalnie 400 do 600 obrotów, a najlepiej wyłączone.
- Bez płynu do płukania, bez wybielacza, bez proszku z rozjaśniaczami optycznymi.
- Włącz dodatkowe płukanie.
Do pralki nie trafia nigdy: plecak skórzany lub z dużymi skórzanymi elementami, plecak turystyczny z pianką i systemem nośnym, plecak z niewyjmowanym stelażem, tornister z odblaskami i nadrukiem, plecak ze światełkiem na baterie.
I jedna praktyczna uwaga. Nasiąknięty plecak waży kilka razy więcej niż suchy i układa się w bębnie jako jedna zbita masa. Pralka zaczyna wtedy skakać przy wirowaniu, a metalowe klamry potrafią obić bęben od środka. To kolejny powód, żeby wirowanie wyłączyć.
Plecak szkolny
Tornister ma dwa elementy, których zwykłe pranie nie lubi: nadruk i odblaski.
Nadruki schodzą od temperatury i tarcia, więc odpada suszarka i odpada mocne szorowanie. Odblaski to warstwa mikropryzmatyczna albo kulki szklane osadzone w spoiwie. Producenci zalecają przecierać je gąbką zmoczoną w czystej wodzie, bez detergentu, właśnie po to, żeby nie zmatowić powierzchni odbijającej światło.
Reszta jest prosta: pranie ręczne w letniej wodzie, delikatny płyn, miękka szczotka, dokładne płukanie, suszenie na powietrzu.
Jak często? Porządne pranie mniej więcej co trzy miesiące wystarcza, pod warunkiem że plamy usuwasz punktowo na bieżąco, a plecak jest codziennie opróżniany.
Plecak turystyczny
Tu zasada jest tylko jedna i brzmi: ręcznie.
Osprey pisze na swojej stronie wprost, żeby nie używać pralki i prać plecak w wannie lub dużym zlewie, ciepłą wodą z łagodnym mydłem, szorując miękką szczotką. Zaleca też zdjęcie szelek i pasa biodrowego przed praniem, dokładne wypłukanie i suszenie na wolnym powietrzu, ale poza bezpośrednim słońcem.
Do prania używaj albo bardzo łagodnego płynu, albo preparatu do tkanin technicznych typu Nikwax Tech Wash lub Grangers. Te drugie są droższe, ale nie zostawiają osadu, który przykrywa impregnację.
Największy brud i największy zapach siedzą w trzech miejscach: w pasie biodrowym, w panelu pleców i w dolnej części szelek. Poświęć im najwięcej czasu.
Jeśli po praniu woda przestała spływać z plecaka kroplami i zaczęła w niego wsiąkać, impregnacja się zużyła. Wtedy spryskaj suchy plecak preparatem wodoodpornym w sprayu i zostaw do wyschnięcia. Zrób to dopiero po praniu, nigdy na brudną tkaninę.
Dlaczego wnętrze starego plecaka klei się i łuszczy
To jest ta część, której brakuje we wszystkich poradnikach, a która decyduje o tym, ile lat pożyje twój plecak.
Wnętrze większości plecaków pokrywa cienka powłoka poliuretanowa. To ona odpowiada za to, że materiał nie przepuszcza wody. Poliuretan ma jednak wbudowany termin przydatności i rozkłada się w reakcji z wodą. Ten proces nazywa się hydrolizą i polega na tym, że cząsteczki wody rozrywają łańcuchy polimeru.
Nie wszystkie powłoki starzeją się tak samo. Poliuretany na bazie estrów są na hydrolizę wrażliwe i to one psują się najszybciej. Wersje eterowe są odporniejsze na wilgoć, za to gorzej znoszą światło. Tańszy plecak zwykle znaczy powłokę estrową.
Rozpad ma trzy wyraźne etapy:
- Lepkość. Wnętrze zaczyna się kleić w dotyku, choć jest suche.
- Kwaśny zapach. Rozpad wiązań estrowych uwalnia kwasy o intensywnym, kwaśno-mdłym zapachu, kojarzonym ze zsiadłym mlekiem. Tego zapachu nie da się wyprać, bo nie pochodzi z brudu.
- Łuszczenie. Powłoka odchodzi płatami i sypie się na rzeczy w środku.
Tego procesu nie da się odwrócić. Da się go za to bardzo mocno spowolnić, bo napędzają go dwie rzeczy: wilgoć i ciepło.
Co robić w praktyce: nigdy nie chowaj wilgotnego plecaka. Nie trzymaj go w szczelnym plastikowym pojemniku ani w foliowym worku, bo to zamyka w środku wilgoć. Unikaj bagażnika samochodu latem, nieocieplonego strychu i wilgotnej piwnicy. Najlepsze miejsce to sucha, przewiewna szafa, plecak luźno, bez ciężarów na wierzchu.
Jeśli powłoka już się łuszczy, zetrzyj luźne płaty ręką albo szczotką. Nie próbuj rozpuszczalników, bo uszkodzą kleje w szwach i pianki. Plecak straci wodoodporność, ale nadal będzie się nadawał do noszenia, zwłaszcza z pokrowcem przeciwdeszczowym albo workiem wodoszczelnym w środku.
Zapach, który wraca po praniu
Zapach w plecaku ma trzy źródła i każde wymaga czego innego.
Wilgoć. Wystarczy dosuszyć. Jeśli zapach znika po dobie na powietrzu, to był tylko ten problem.
Resztki organiczne. Pot i okruchy wsiąkają w piankę pod szelkami i w panel pleców. Zwykły detergent spłukuje powierzchnię, ale nie rozkłada tego, co siedzi głębiej. Tu działa preparat enzymatyczny, ten sam typ, który sprzedaje się do plam po zwierzętach. Enzymy rozkładają materię organiczną, zamiast ją maskować. Rozcieńcz według instrukcji, zanurz plecak albo spryskaj obficie, zostaw na czas podany na etykiecie, spłucz i wysusz.
Pleśń. Charakterystyczny stęchły, ziemisty zapach. Wymaga tego samego preparatu enzymatycznego, tylko dłuższego kontaktu, i bezwzględnie pełnego wysuszenia, bo inaczej wróci.
Soda oczyszczona ma tu jedną, wąską rolę: jest suchym absorbentem. Wsyp ją do zamkniętego plecaka, zostaw na kilka godzin i odkurz. Pochłonie zapach stęchlizny z powietrza, ale nie usunie jego źródła z pianki. To zabieg odświeżający, a nie czyszczący.
Jeśli zapach wraca za każdym razem po wyschnięciu, znaczy, że siedzi w piance, a nie w tkaninie. Wtedy sięgnij po enzymy, a nie po kolejne pranie.
Suszenie, czyli etap, na którym ginie najwięcej plecaków
Suszarka bębnowa, kaloryfer i suszarka do włosów to trzy najszybsze sposoby na zniszczenie plecaka. Wysoka temperatura rozwarstwia powłokę, rozmiękcza kleje w szwach i trwale odkształca pianki. Nadruk na tornistrze znosi to jeszcze gorzej.
Rób to tak:
- Wyciśnij wodę, nie wykręcaj.
- Wypchaj plecak suchym ręcznikiem, żeby trzymał kształt i zbierał wilgoć od środka.
- Otwórz wszystkie zamki i kieszenie.
- Powieś go w cieniu, w przewiewnym miejscu, albo postaw do góry dnem.
- Wymień ręcznik i obróć plecak po kilku godzinach.
Unikaj mocnego, bezpośredniego słońca. Promieniowanie UV przyspiesza starzenie poliuretanu i wypłukuje kolor, więc godzina na balkonie jest w porządku, a cały dzień na pełnym słońcu już nie.
Suszenie trwa dłużej, niż się wydaje. Tkanina wysycha w kilka godzin, ale pianka w panelu pleców i w pasie biodrowym potrzebuje nawet doby lub dwóch. Sprawdź to tak: przyciśnij mocno panel pleców złożoną chusteczką. Jeśli zostanie na niej wilgoć, plecak jeszcze nie jest suchy i nie wolno go schować.
Skóra i elementy skórzane
Skóry nie pierzemy i nie moczymy. Przetrzyj ją wilgotną, dobrze wyciśniętą ściereczką, a potem zabezpiecz preparatem do skóry. Woda z detergentem wypłukuje z niej tłuszcze, przez co skóra sztywnieje i pęka.
Jeśli plecak ma tylko skórzane wykończenia, dno albo paski, pierz go punktowo i omijaj te miejsca. Więcej o pielęgnacji skóry znajdziesz we wpisie o tym, jak wyczyścić kurtkę skórzaną.
Zamki i klamry
Zamki w plecakach psują się rzadko z powodu zużycia, a często z powodu piasku i drobin, które wchodzą między ząbki i ścierają je przy każdym pociągnięciu.
Przy każdym praniu przemyj zamki wodą z odrobiną płynu i przeczyść miękką szczotką, ząbek po ząbku. To zalecenie, które Osprey powtarza jako podstawę konserwacji.
Suchy, opornie chodzący suwak posmaruj świecą parafinową albo dedykowanym smarem do zamków. Nie używaj oleju ani WD-40, bo przyciągają kurz i po dwóch tygodniach zamek chodzi gorzej niż przed smarowaniem.
Jak prać rzadziej
- opróżniaj plecak codziennie, zwłaszcza z jedzenia i mokrych rzeczy
- mokry parasol, strój na basen czy przepocona koszulka jadą w osobnym woreczku
- odkurzaj wnętrze raz w miesiącu
- plamy usuwaj punktowo od razu, zanim zaschną
- nigdy nie chowaj plecaka wilgotnego, nawet na jedną noc
Czy plecak można prać w pralce?
Zależy od modelu. Plecak miejski i prosty szkolny bez stelaża zwykle przetrwa program delikatny w 30 stopniach, w worku i bez wirowania. Plecaka turystycznego, skórzanego, z niewyjmowanym stelażem oraz tornistra z odblaskami i nadrukiem nie wkładaj do pralki. Producenci uznają takie uszkodzenia za niepodlegające gwarancji.
W jakiej temperaturze prać plecak?
Maksymalnie 30 stopni, przy praniu ręcznym w letniej wodzie. Wyższa temperatura odkształca pianki, uszkadza kleje w szwach i zdejmuje nadruki.
Czy płyn do płukania zaszkodzi plecakowi?
Tak. Pokrywa włókna woskowatą warstwą, która odbiera tkaninie zdolność odpychania wody i blokuje późniejszą impregnację. Ten sam problem dotyczy proszków z rozjaśniaczami optycznymi.
Jak wyprać plecak ze stelażem?
Stelaż wyjmij i wypierz sam plecak ręcznie. Jeśli stelaż jest wszyty na stałe, pranie w wodzie odpada. Zostaje czyszczenie punktowe wilgotną szczotką i preparat enzymatyczny na zapach.
Jak pozbyć się zapachu z plecaka?
Najpierw wysusz go do końca, bo w połowie przypadków to wystarcza. Jeśli zapach zostaje, użyj preparatu enzymatycznego, który rozłoży resztki potu w piance. Soda oczyszczona pochłonie zapach z powietrza w środku, ale nie usunie jego źródła. Nie mieszaj sody z octem.
Ile schnie plecak?
Tkanina kilka godzin, pianki w panelu pleców i pasie biodrowym od doby do dwóch. Plecak można schować dopiero wtedy, gdy chusteczka przyciśnięta do panelu pleców zostaje sucha.
Dlaczego wnętrze plecaka jest lepkie i się łuszczy?
To hydroliza powłoki poliuretanowej, czyli jej rozkład pod wpływem wilgoci i ciepła. Proces jest nieodwracalny i nie ma związku z praniem. Można go spowolnić, przechowując plecak sucho, przewiewnie i z dala od upału.
Jak często prać plecak szkolny?
Porządnie mniej więcej co trzy miesiące, przy bieżącym usuwaniu plam i codziennym opróżnianiu. Częstsze pranie zużywa nadruk i odblaski szybciej niż samo używanie.
Podsumowanie
Plecak pierzesz ręcznie, w letniej wodzie, małą ilością delikatnego płynu i płuczesz dwa razy, bo to osad z detergentu, a nie brud, odbiera tkaninie wodoodporność. Pralka wchodzi w grę tylko przy prostych plecakach miejskich i szkolnych, w worku, na 30 stopniach i bez wirowania.
Płyn do płukania odpada zawsze. Suszarka, kaloryfer i suszarka do włosów odpadają zawsze. Suszysz w cieniu, z otwartymi kieszeniami, przez dobę lub dwie, aż wyschnie pianka, a nie tylko tkanina.
A jeśli wnętrze plecaka zaczyna się kleić i pachnieć kwaśno, to nie jest kwestia higieny, tylko chemii. Powłoka poliuretanowa dochodzi do końca swojego życia i jedyne, co możesz zrobić, to przechowywać kolejny plecak sucho i przewiewnie.
Jeśli szykujesz się do wyjazdu, zajrzyj też do wpisów o tym, jak wyczyścić torbę podróżną oraz jak wyprać walizkę. Przyda ci się też poradnik o tym, jak usunąć plamy z kawy, bo rozlany kubek w plecaku to klasyk.
